Veilig Moederschap en White Ribbon in Uganda, Afrika
Bestuurslid Karien de Munk reist binnenkort voor een maand af naar Uganda. Daar zal ze onder meer de lokale White Ribbon Alliantie bezoeken. Voor onze website gaat ze een weblog bijhouden van haar ervaringen!
Vergeten vluchtelingen
Uganda, een groen en prachtig land, de mensen vriendelijk en gastvrij. Ik ben hier op bezoek bij Italiaanse vrienden die voor een NGO (non governmental organisation) werken en op die manier kan ik een vakantie combineren met nieuwe kennis vergaren rondom ontwikkelingswerk.
Onderweg ontmoet je als bijna vanzelfsprekend andere reizigers uit alle delen van de wereld. Zo ook een Belgische vrouw die nu met haar vriend in Nieuw Zeeland woont. Daar werkt ze bij vluchtelingenwerk en om te weten waar die mensen zoal vandaan komen is ze als vrijwilligster gaan werken voor een NGO in Kenia.
Iedereen kan zich de rellen rondom de verkiezingen daar in 2008 waarschijnlijk nog herinneren en als gevolg daarvan zijn veel Kenianen in hun eigen land opgevangen in vluchtelingenkampen. Het kamp waar zij werkte werd bewoond door 6.500 mensen waaronder voornamelijk vrouwen en kinderen. 6.500 Mensen is een klein dorp. De regering heeft inmiddels gezegd dat het interne vluchtelingen probleem is opgelost, dus alle hulp organisaties hebben zich daar terug getrokken. Of die mensen de kans hebben gekregen terug te keren naar hun eigen dorp of stad weet ik natuurlijk niet maar feit is nu dat ze daar wonen zonder goede gezondheidszorg. De laatste NGO die er nog zit lijkt volgens insiders zelf ook niet altijd eerlijk te handelen, wat de situatie niet ten goede komt. In een kort gesprek vertelde ze me dat er geen kliniek is of ook maar enige vorm van gezondheidszorg en dat mensen voor alles naar het nabij gelegen ziekenhuis moeten. Nu is dat niet heel gek in Afrika maar door gebrek aan geld is dat voor velen niet mogelijk.
Het gevolg: vrouwen bevallen daar vlak naast elkaar zonder schoon water of getrainde vroedvrouwen. Sterfte gevallen a.g.v. zwangerschap of geboorte heeft deze vrijwilligster daar gelukkig niet meegemaakt, maar ze was wel erg bezorgd over deze groep ' vergeten' Keniaanse vluchtelingen.
Contant betalen bij spoedzorg
Na even de toerist te zijn geweest in Murchison Falls vervolg ik mijn reis naar Koboko. Koboko is een klein stadje zo'n 55 km ten noorden van Arua in het noordwesten van Uganda. Dit district heeft in het verleden veel te kampen gehad met Congo aan de westzijde en Sudan aan de noordzijde. Doordat beide grenzen binnen 20 km te bereiken zijn hebben zelfs na het vertrek van dictator Idi Amin de rebellen uit de buurlanden het leven daar niet gemakkelijk gemaakt. Inmiddels is het nu sinds 2005 rustig te noemen en is men aan de gang gegaan dit district te helpen.
Ik ben hier op bezoek bij de projectmanager van ACAV, een Italiaanse NGO die zich inzet op het gebied van agrarische ontwikkeling, waterputten en microfinanciering. Samen met een team van zo'n 40 medewerkers is het de NGO gelukt de afgelopen 3 jaar 65 waterputten te bouwen waardoor mensen niet meer dan 5 km hoeven te lopen voor schoon drinkwater. Daarnaast hebben ze 100 groepen (bestaande uit 10 mannen en 10 vrouwen) geholpen hun eigen inkomen te creëren door middel van cassave plantage's of microfinanciering. Van die groepen heeft meer dan 90 % succes kunnen boeken in hun kleine associaties.
Aangezien de NGO momenteel een overdekte verbinding bouwt in het lokale ziekenhuis was voor mij de stap gemakkelijk daar even een kijkje te nemen. Het ziekenhuis daar heeft in totaal 150 bedden waarvan 16 voor zwangeren en kraamvrouwen. Er zijn 2 verlosbedden. Tot nu toe worden er geen keizersnedes gedaan, maar men hoopt vanaf november/december 2010 te kunnen starten met operaties als de overdekte verbindingen klaar zijn en het OK materiaal in huis is. Tot nu toe worden dan ook zo'n 50% van alle bevallingen verwezen naar een groter ziekenhuis in de buurt, zeker als er een keizersnede nodig is. Hier zit dan ook wat betreft moedersterfte het grootste probleem: transport!
Van alle bevallingen vindt helaas maar 25% in de kliniek plaats, 75 % van de vrouwen bevalt nog thuis met een TBA (traditionele vroedvrouw) of zelfs alleen. Hoeveel vrouwen thuis gestorven zijn weet dus niemand. In het ziekenhuis zelf zijn het afgelopen jaar 1295 vrouwen bevallen waarvan er 3 overleden zijn, 2 aan een baarmoeder ruptuur en 1 aan te veel bloedverlies na een bevalling thuis. Men is zich hier bewust van de vertragende factor van vervoer en daarvoor hebben ze 'out reach' programma's om de mensen in dorpen voor te lichten over het belang van een bezoek aan de kliniek bij ziekte of zwangerschap. Zodra vrouwen zich melden voor de zwangerschaps controle's wordt geadviseerd geld apart te leggen voor eventuele complicaties tijdens de bevalling, want ook bij verwijzing naar een ander ziekenhuis voor een keizersnede moeten de ouders in principe zelf de benzine betalen voor transport.
Zo zie je maar dat ontwikkelingswerk op veel terreinen moet plaatsvinden, want door het helpen van 100 groepen in agrarische ontwikkeling ontstaat er ook meer geld voor de bereikbaarheid van de gezondheidszorg. De vijf vroedvrouwen die hier werken zijn goed bezig en hebben de medicatie en kennis in huis om vrouwen goed te kunnen begeleiden. Dit is ook pure noodzaak, aangezien de enige arts niet altijd direct inzetbaar is.
Na vijf dagen te hebben mogen snuffelen aan ontwikkelingswerk in het Koboko district en veel geleerd te hebben ga ik weer terug naar Kampala om even te genieten van de ' luxe' van de stad.
White Ribbon Alliantie Uganda
Op 4 oktober 2010 had ik een ontmoeting met Robina, de coördinator van de WRA Uganda. Robina komt uit Uganda en heeft in 2008 de WRA in Uganda gelanceerd. Zij is in Engeland opgeleid tot vroedvrouw en is daarna in Kenia aan het werk gegaan voor AMREF. Samen met Save the Children stort zij zich op MDG 4 en 5. De WRA Uganda bestaat uit een bestuur en 2 betaalde krachten, daarnaast hebben ze zo'n 2500 leden en 10 vrijwilligers die ze op locatie kunnen inzetten. Zo heeft de WRA dit jaar een dansestafette georganiseerd om moedersterfte onder de aandacht te brengen.
Ze krijgen subsidie van o.a. AMREF om acties te kunnen ondernemen want dat is hard nodig in Uganda. Volgens politieke afspraken zou 15% van het nationaal inkomen besteed moeten worden aan moeder- en kindzorg, nu is dat maar 9%. Daarom wordt er door de WRA ook veel aandacht besteed om bewustwording onder politici te creëren. Om daar wat van mee te krijgen werd ik uitgenodigd voor een ontbijtvergadering met Ugandese politieke partijen.
In Uganda sterven nog steeds jaarlijks 435 per 100.000 bevallen vrouwen aan de gevolgen van zwangerschap of geboorte. Dit was in 1996 nog 506 per 100.000 dus er is een daling te zien, maar de 75% daling die gehaald moet worden om MDG 5 te realiseren is nog lang niet bereikt.
Tijdens de ontbijtvergadering op 12 oktober in het Sheraton hotel werd dan ook veel aandacht besteed aan mogelijke oplossingen. De vergadering was een belevenis opzich; op de bovenste verdieping van het Sheraton begon volgens goed Afrikaans gebruik de vergadering 45 minuten te laat. De zaal was aardig gevuld met de Ugandese VVD, CDA, SP en PvdA. De dagvoorzitter had de nodige humor en kletste met gemak alle sprekers aan elkaar. De voorzitter van de WRA Uganda; Dr Josaphat Byamugisha, hoofd gynaecologie en obstetrie van het Mulago ziekenhuis, verwelkomde iedereen en maakte iedereen duidelijk hoe de stand van zaken is wereldwijd wat betreft moedersterfte. Daarna volgde Dr Olive Sentumbwe, adviseur familie gezondheidzorg van de WHO. Deze vrouw vertelde alle aanwezigen op traditioneel Afrikaanse leerwijze alles over moedersterfte in Uganda en kwam met mogelijke oplossingen. Een zeer charismatische vrouw naar wie je wel moet luisteren. Het is duidelijk dat men heel goed weet wat er gedaan moet worden: 2000 meer vroedvrouwen, mensen leren wat hun rechten op goede gezondheidszorg zijn, hoger basis inkomen per gezin, gratis anticonceptie voor alle vrouwen, meer klinieken waar artsen zijn die keizersnedes kunnen uitvoeren en natuurlijk zwangeren onderzoeken op HIV en zo nodig behandelen. Maar nog steeds komt maar 40% naar de kliniek als ze zwanger zijn en zo leven velen in onwetendheid met alle risico's van dien.
Na de presentaties was het woord aan de politieke partijen, een voor een vertelden ze hoe zij moedersterfte op hun agenda gaan zetten bij de verkiezingen van volgend jaar, de bereidheid is er en nu nog de uitwerking. De WRA probeert van boven en beneden af bewustwording te creëren om zo moedersterfte aan te pakken. Ze zorgen voor toolkit's voor de districten om gezondheidsmedewerkers mee de dorpen in te sturen om voorlichting te geven aan de mensen.
Het is mooi te zien hoe concreet de WRA hier aan het werk is, hopelijk werpt het zijn vruchten af en zal het sterftecijfer onder moeders dalen.
Groeten, Karien de Munk
